İstanbul Haliç Tekne Turu 1

Antik Çağ tarihçi ve yazarları, İstanbul Kenti’nin varlığını ve zenginliğini anlatırken, bu zenginliğin başlıca kaynağını ticaret olarak gösterirler. İstanbul’un önemli bir ticaret merkezi olmasını ve zenginliğini sağlayan ise Golden Horn olarak adlandırılan Haliç’teki korunaklı ve donanımlı limanlara bağlarlar. Bolca bulundurduğu palamutların boynuza benzemesi ve Pera üzerinden doğan güneşin suyun üzerindeki altın sarısı rengi nedeniyle de bu körfeze Altın Boynuz ya da Golden Horn adı verildiği düşünülmektedir. 

Günümüzden 7000 yıl kadar önce, Alibeyköy Deresi ve Kâğıthane Deresi’nin birleştiği bölgelerin İstanbul Boğazı’ndan gelen deniz sularıyla birleşmesi sonucunda bugünkü Haliç yani Altın Boynuz oluştu. Boğaziçi’nin tabii bir uzantısı olan bu sakin deniz parçası, çevresinde yaşayan insanlara güvenilir bir liman sağlamakta ve  etrafındaki verimli topraklardan gelen ürünler kadar, balıkçılık imkânlarından ve bu emniyetli limanın desteklediği deniz ticaretinden de çevresinde yaşayan insanlara çok geniş olanaklar sunmaktaydı.

Piyer Loti Tepesi’nden Haliç’e bakıldığında sağ tarafta, Tarihi Yarımada içinde kalan bölümde; Eyüp İlçesi, Ayvansaray, Balat Parkı ve Balat, Şair Nedim Parkı ve Fener, Haliç Sosyal Tesisleri, Kadir Has Üniversitesi Kampüsü, İstanbul Ticaret Üniversitesi Eminönü Kampüsü ve Eminönü ile mistik bir hava yaratan İstanbul Silueti karşımıza çıkar. Sol tarafta, Pera olarak bilinen öteki yakada ise; Sütlüce Kongre ve Kültür Merkezi, Sütlüce Vapur İskelesi, Rahmi M. Koç Sanayi Müzesi, Kuzey Deniz Saha Komutanlığı, Hasköy Vapur İskelesi, Haliç Tersanesi, Kasımpaşa İskelesi ve Sosyal Tesisleri ile Galata Kulesi görüş alanımıza girmektedir.

Bakmaya devam edelim… İki yakayı birleştiren 4 köprüden üçü görüş alanımızda yerini almaktadır. En önde Haliç Köprüsü olmak üzere Atatürk Köprüsü, Marmaray Haliç Köprüsü ve daha ileride Galata Köprüsü fotoğraf karelerimize girebilecek durumdadır.Turumuzu gerçekleştirmek için Piyer Loti Tepesinden Haliç kıyısına, İstanbul Deniz Otobüsleri (İDO) Eyüp İskelesine gitmemiz gerekiyor. Eyüp İskelesinden kalkan İstanbul Deniz Otobüslerinden birine binerek, 45 dakika sürecek bir Haliç Turuna katılmamız gerekiyor.

Dünyanın en güvenli tabii limanlarından biri olan Haliç, tarih boyunca bolluğun ve bereketin simgesi oldu. Mitolojiler ve söylenceler bir yana Haliç, Antik çağlardan beri hep Altın Boynuz ya da Golden Horn olarak adlandırılmıştır. Haliç’in doğal bir liman olmasının yanı sıra, balıkçılık da zenginlik kaynaklarından biridir.

Bizantion, İstanbul şehrinin kent olarak ilk atası ve Konstantinopolis’ten önceki adıdır. Bir söylenceye göre; Antik Yunanistan’dan gelenler, bugünkü Topkapı Sarayı’nın bulunduğu bölgede, Haliç ve Marmara Denizi’nin arasındaki Tarihi Yarımadanın doğu ucunda kurulmuş bir kenttir. Efsaneye göre; Megara, Argos ve Korint’den gelen kolonici Dor Yunanlılar tarafından İ.Ö. 667’de kurulmuş ve adını kral Byzas ya da Byzantas ‘tan almıştır.

Eyüp İskelesinden başladığımız Haliç turumuzda, görsel şenliğimizin yanı sıra bu şenliği oluşturan Haliç kıyısındaki yerleşimleri de özet olarak tanı(t)makta yarar var.

Eyüp Çevresi 

Eyüp İlçesi, İstanbul’un Müslümanlarca kutsal kabul edilen ilçelerinden biridir. Müslümanların Peygamberi Hazreti Muhammed’i tanımış ve O’nun la birlikte savaşmış oldukları için ‘’Sahabe’’ adını alanların mezarları bu bölgede bulunmaktadır. Müslümanlarca İstanbul’un ilk fetih denemesi M.S. 669 yılında olmuştur. Bu savaşta ölenler Müslümanlar açısından Sahabeler ve İslam Şehitleridir. Bölgede yedi sahabenin bulunduğu söylenmektedir. 

Eyüp Müftülüğü’nün verdiği bilgilere göre, Hz. Muhammet 622 yılında Mekke’den Medine’ye hicret ettiğinde, evi yapılıncaya kadar, Ebu Eyyup el-Ensari’nin evinde 7 ay misafir olmuştur. Ebu Eyyup el-Ensari,  Peygamber’in vahiy kâtipliğini yapmıştır. Peygamber ile birlikte çeşitli savaşlara katılmış, 669 yılında da İslam ordusu ile birlikte İstanbul seferine katılmış ve İstanbul Surları dibinde şehit olmuştur.

Fatih Sultan Mehmet’in 1453 yılında İstanbul’u fethinden sonra, hocası Akşemsettin tarafından Ebu Eyyup el-Ensari’nin kabri bulunmuş ve üzerine türbe yapılmıştır. Fatih Sultan Mehmet türbeyi yaptırdıktan sonra Eyüp Sultan Camisi’ni yaptırmış ve 5 yıl sonra da 1458 yılında ibadete açmıştır. Bu nedenle, Eyüp Sultan Camisi ve çevresi yerli ve yabancı turistlerin önemli ziyaret yerlerinden biridir.

Müslümanların kutsal aylarında ve Ramazanda, Eyüp Sultan Camisi ve türbesi çevresinde mahşeri bir ziyaretçi kalabalığı olur. İğne atsan yere düşmez deyimi tam da burada geçerlidir. Kutsal aylar dışında da hemen her gün yüzlerce kişi tarafından ziyaret edilmekte ve dua edilerek, dileklerde bulunulmaktadır. Eyüp İlçesi de; ismini, sınırları içinde türbesi bulunan ‘’Ebu Eyyub el-Ensari’’ den almaktadır.

İstanbul’un Fethinden sonra  Türklerin sur dışında kurduğu ilk yerleşim merkezi olan Eyüp’te; başta Eyüp Sultan Camii olmak üzere Osmanlı döneminden kalma çok sayıda tarihi eser mevcuttur. III. Selim’in  annesi  Mihrişah Valide Sultan’ın inşa ettirdiği imaret 200 yıldan beri faaliyetini sürdürmektedir. Tarihi Eyüp mezarlığında  Osmanlı Döneminin önemli asker, devlet adamı ve âlimlerinin mezarları bulunmaktadır.

Eyüp İlçesi’nin Haliç kıyısında bulunan eski fabrikaların tamamı kapatılmış olup; yeşil alanlara, parklara, sportif etkinliklerin yapılabileceği mekânlara ve kültür merkezlerine dönüştürülmüş. Temizlenmiş olan Haliç artık kokmuyor. Yediden yetmişe herkes, haliç kıyısındaki parklar ve kültür merkezlerinde dinlen eğlen etkinliklerine katılmaktadırlar.

Eyüp İskelesi’nden bindiğim vapur yavaşça iskeleden uzaklaşıyor. Bu esnada Eyüp Sultan Camisi ve çevresinin fotoğraflarını çekiyorum. Vapurumuz Eski Galata Köprüsüne doğru yaklaşırken, Piyer Loti Tepesine ve eteklerindeki Eyüp Sultan mezarlığına bakıyorum. Derken sol tarafımda, öteki yakada bulunan Sütlüce Kongre ve Kültür Sarayı fotoğraf karelerime giriyor.

Sütlüce Kültür ve Kongre merkezi, 1923 tarihli ‘’Sütlüce Mezbahası’’ binasının yenilenmiş ve genişletilmiş halidir. Sütlüce Kültür ve Kongre Merkezi 5 bina ve 73 000 m2 lik alandan oluşmuş. Yenilenme ve genişleme için 60 milyon dolarlık yatırım yapılmış. Haliç’in her iki yakasını da görüntülemeye çalışırken, ortasından deniz trafiğine açılmış olan Eski Galata Köprüsünü geçiyor ve sol taraftaki, öteki yakadaki Sütlüce İskelesi’ne doğru süzülüyoruz. 1912 yılında bir Alman firması tarafından yapılan Eski Galata Köprüsü, 466 metre uzunluğunda ve 25 metre genişliğinde idi. 1992 yılındaki yangından sonra onarılarak, Balat Hasköy arasına yerleştirildi.

Sütlüce Çevresi

Eski Galata Köprüsünü geçip, Sütlüce İskelesine yaklaşırken fotoğraf makinemle çok sayıda fotoğraf çekmeye çalıştım. Haliç gezisine çıkmadan önce de arşivimdeki bilgileri yanıma almıştım. Fotoğraf çekmekten fırsat buldukça bilgilerimi gözden geçirdim. Arşiv notlarıma göre; Sütlüce, İstanbul’un Beyoğlu İlçesi’ne bağlı mahallelerden biridir. Kuzeyinde ve batısında Haliç, doğusunda Örnektepe, güneyinde ise Halıcıoğlu bulunmaktadır.

Cumhuriyetin ilk yıllarında İstanbul’un en büyük hayvan kesimhanesi Sütlüce’de kurulmuş. Kesimhane 61 yıl hizmet verdikten sonra Haliç’te yarattıkları yüksek hava ve su kirliliğinden ötürü kapatılmış. Kesimhanenin kapatılması ile birlikte önemini yitirmiş olan Sütlüce; Haliç’teki kapsamlı temizleme çalışmasıyla birlikte MiniaTurk, Santral İstanbul ve Rahmi M. Koç Sanayi Müzesi gibi yapıların yenilenmesiyle yeniden önem kazandı. Kâğıthane ile birlikte yükselen semtler arasına girdi.

Rahmi M. Koç Müzesi tarafından kurulan ve Hasköy-Sütlüce arasında seferler yapan trenler ile MiniaTurk, bu bölgeye olan ilginin artmasında başlıca etken oldular. Hasköy-Sütlüce arasındaki seferlerini sürdüren nostaljik tren seferlerinde; lokomotifin makas değiştirmesinden, Haliç’in manzarasına, hatta 50 yıl öncesinin traş köpüğü reklamlarına kadar her detay yer alıyor. İki istasyon arasındaki keyifli ve nostaljik tren seferleri 15 dakika sürmektedir.

Sütlüce İskelesinden uzaklaşıyor ve Haliç Köprüsü’nün altından geçiyoruz. Sonraki günlerde Ayvansaray tarafındaki köprü ayağında bulunan merdivenlerden köprü üzerine çıkarak fotoğraflar çektim ve Hasköy tarafına geçtim. Ayvansaray ile Halıcıoğlu arasında uzanan Haliç Köprüsü, Boğaziçi Köprüsü çevre yolları üzerinde bulunur. Boğaziçi Köprüsü’nün çevre yolu olan Otoyol 1 Haliç Köprüsü üzerinden geçmektedir.

Ayvansaray Çevresi

Sütlüce İskelesi’nden yolcu alan İDO ya ait yolcu vapuru iskeleden yavaşça uzaklaşıyor ve Ayvansaray İskelesi’ne doğru dümen kırıyor. Ayvansaray semtinin en iyi fotoğraflarını çekebilmek için, manevra yapan vapurda, sürekli yer değiştiriyorum. Arşiv notlarıma göre; Ayvansaray Semti Fatih ilçe sınırları içinde yer almaktadır. Kara ve Haliç Surlarının Haliç kıyılarında buluştuğu yerde konumlanmıştır.

Bu semt Tekfur sarayı civarlarından başlayıp, İvaz Efendi Camisi’ni, Herakleios Surları’nı Anemas Zindanları’nı, Blekherna Kilisesi ‘ni, Cabir Camisi’ni ve Lonca, Karabaş gibi mahalleri içine alarak Balat’a kadar uzanır. Blakhernai Kilisesi ve Ayazmanın varlığı nedeniyle semt, Ortodoks Hıristiyanlar için her zaman önde gelen uğrak yerlerinden biri olmuştur. Ayazma, kentteki üç önemli ayazmadan biridir. Diğer yandan, Arap Kuşatmaları sırasında surlar önünde şehit düşen sahabelerin mezarlarının buralarda bulunması sebebiyle, Müslümanlarca da önemli bir semt halini alır.  

Mahallenin adının kökenine ilişkin söylencelerden biri şöyledir. Osmanlı döneminde, saraya ait bazı egzotik hayvanların, özellikle de fillerin buradaki tekfur Sarayında barındırılmasından ötürü bu semte ‘’Hayvan Sarayı’’ dendiği, bunun da zamanla ‘’Ayvansaray’’a dönüştüğü yönündedirTamamı SİT alanı olan İlçenin yüzde 20`sini oluşturan 5 bölge, 5366 sayılı Yenileme Yasasına dayanarak kentsel bölge  yenileme alanı ilan edilmiş. Avyansaray Türk Mahallesine turizm ve kültür fonksiyonunun kazandırılması amaçlanıyor. Projeyle, günümüze kadar ayakta kalmayı başarabilen, ancak risk taşıyan tescilli ahşap binalar aslına uygun olarak yenilenip, kullanılabilir hale getirilme çalışmaları sürmektedir.

Ayvansaray’dan uzaklaşarak rotamızı Hasköy’e çeviriyoruz. Bir sonraki yazı dizisinde Rahmi M. Koç Sanayi Müzesi ile başlayan tanıtım turumuz devam edecek.

 4,997 total views,  1 views today

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir